DeYang'de İş Hukuku Danışmanlığı: Türk Girişimciler İçin Yerel Çin Avukatı Rehberi

DeYang’de İş Hukuku: Neden Şimdi ve Neden Yerel Bir Avukat?

Geçen ay Chengdu’daki bir teknoloji fuarında tanıştığım Ahmet Bey, DeYang’daki otomotiv yan sanayi tesisleri için arsa incelemesi yapıyordu. Kahvemizi içirken “Hocam, Çin’de fabrika kurmak kolay, ama işçiyi kovmak imkansız diye duyuyorum” dedi. Bu cümle, Türk girişimcilerinin Sichuan’ın sanayi kalplerinden biri olan DeYang’e girdiğinde hissettiği o yaygın kaygıyı özetliyordu.

2026 yılı ortalarındayiz. Çin’in iş hukuku rejimi, 2024 sonrası yürürlüğe giren Mevzuat Türü (规定) düzeyündeki yeni yorumlar ve yerel mahkeme rehberleriyle (指导性案例) nispeten daha öngörülebilir hale geldi, ama “öngörülebilir” demek “kolay” demek değil. DeYang İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bürosu (德阳市人力资源和社会保障局) yerel uygulamada hâlâ kendi takvimine, kendi yorumuna göre hareket ediyor. 2025 yılında DeYang Orta Halk Mahkemesi’nince (德阳市中级人民法院) yayımlanan tipik iş davaları rehberi (典型案例), “deneme süresi yönetimi” ve “aşırı mesai kanıtı” konularında son derece çetin bir çizgi çektiğini gösterdi.

Türk şirketler için asıl soru şu: “İstanbul’dan yönetilen bir HR süreci, DeYang’deki bir işçi uyuşmazlığında ne kadar dayanıklı?” Cevap genellikle üzdürücü: Çok dayanıklı değil. Çünkü Kanun (劳动合同法) ulusal bir çerçeve çizerken, uygulama (执行) yerel büroda, yerel mahkemede, yerel mediatorde gerçekleşiyor. İşte bu noktada “yerel Çin avukatı” bir lüks değil, bir sigorta primi oluyor.

Türk Yöneticisinin Kafasındaki “Üç Büyük Tuhaf” ve Gerçekler

İstanbul’dan DeYang’e giden Türk yöneticilerimiz genellikle üç alanda “Türkiye’de işler öyleydi, burası nasıl öyle?” diye soruyorlar. Gelin bunları tek tek, yerel pratiğe dayanarak çözelim.

1. “Sözleşmesiz Çalıştırırım, Sonra Hallederim” Mitı

Türkiye’de “geçici işçi”, “günlükçi” kavramları esnekliği getirir. Çin’de Labor Contract Law (劳动合同法) Madde 10 ve 82‘ye göre: Yazılı iş sözleşmesi işe başlangıçtan bir ay içinde yapılmazsa, işveren çift ücret (双倍工资) ödemekle yükümlü olur. Bir ay geçse de yapılmazsa, belirsiz süreli sözleşme (无固定期限劳动合同) hükmü doğar.

DeYang Pratiği: DeYang İnsan Kaynakları Bürosu denetiminde (劳动保障监察), sözleşmesiz çalışan tespit edilirse, ceza çift ücretle sınırlı kalmıyor; “düzeltme emri” (责令改正) gelir, gelmezse işveren “kara listeye” (失信名单) girebilir. Bu, gelecektekamu ihalesi, vergi teşviki, vize süreçlerini etkiler.

Pratik Çözüm: İşe alma günü aynı gün imzalanmış, her sayfası paraphlı, işçi eline bir nüshası teslim edilmiş sözleşme. “Sonra hallederiz” yok.

2. “Deneme Süresi = Kolay Kovma” Yanılgısı

Madde 19’a göre deneme süresi en fazla 6 ay (süre 3 aydan uzun ise). Ama Madde 21: Deneme süresinde kovmak için “işe alım koşullarını karşılamadığını kanıtlaman” (证明不符合录用条件) gerekir. Bu kanıt, mahkemede işverene aittir (举证责任倒置).

DeYang Mahkemeciliği (2025 Rehber Kararı): DeYang Mahkemeleri, “içerikli performans değerlendirme formu” (量化考核表), “yazılı uyarı/egitim kayıtları” ve “iş tanımı (职位说明书)” üçlüsünün deneme süresi başlangıcından önce imzalanmış olmasını arıyor. Sadece “uygun değil” demek yetmiyor; “hangi KPI sağlanmadı, hangi tarihte, kimin imzasıyla” diye soruluyorsunuz.

İpucu: Deneme süresi bitimine 3-5 gün kala, değil, başlangıçta performans standartlarını yazılı, çift dilli (Türkçe/Çince) tanımlayın. Yerel avukatınız bu belgeyi “mahkeme standardında” hazırlatır.

3. Sosyal Sigorta (五险一金) “Asgari Başa Düşer” Hesabı

Türk girişimciler bazen “asgari ücret tabanına (最低缴费基数) öderiz, maaş farkını nakit veririz” derler. Bu, DeYang’da büyük bir risk.

• Yerel Taban (2026 DeYang Verileri): DeYang İHRSS bültenine göre 2026 yılında aylık tavan/taban tespit edildi (tavan ~24.000 CNY, taban ~4.800 CNY civarında — resmi ilan için yerel bülteni takip edin).
• Risk: İşçi ayrılırken veya mahkemeye giderse, “gerçek maaşım bu, siz asgariye ödediniz” der. Mahkeme farkı + gecikme faizi (赔偿金) + ceza kararını verir. Ayrıca “nakit ödeme” kanıtı (WeChat transfer notu, imzalı makbuz) işçide kaldığı için, işveren “ödettim” diyemez.

Yerel Avukat Değeri: Sizin için “şirket öncesi uyum denetimi” (合规体检) yapar: Mevcut bordro, sözleşme, sosyal sigorta beyanı, vergi beyanı uyuşuyor mu? Uyuşmuyorsa “düzeltme planı” (整改方案) çizer, büroya gider “gönüllü düzeltme” (主动整改) yaparsınız — ceza azalır veya sıfırlanır.

DeYang’e Özel: Sanayi Kentinin Kendi Dinamikleri

DeYang, Chengdu gibi bir “hizmet ekonomisi” değil; ikinci sanayi (二产) ağırlıklı bir kent. Otomotiv (Dongfeng, FAW yan sanayi), makine, metalürji, enerji şebekesi yoğun. Bu getiriyor:

Süreç: Yerel Avukatla Nasıl Çalışırsınız? (Adım Adım)

“Avukat buldum, ne yaparım?” diyenler için pratik bir yol haritası:

1. İlk Görüşme (免费/有偿咨询): Şirket yapısı (WFOE, JV, Temsilcilik), personel sayısı, sektör riski anlatılır. Avukat “uyum raporu” (合规尽调报告) teklif eder.
2. Belge Toplama (取证/梳理):
   • Mevcut iş sözleşmeleri (tüm nüshalar)
   • İşçi el kitabı / Yönetim kuralları (员工手册) — demokratik prosedür (民主程序) geçirilmiş mi?
   • Son 12 ay bordro, sosyal sigorta/vergi beyanları
   • Vardiya onay belgeleri (varsa)
   • Önceki uyuşmazlık/ dava dosyaları
3. Risk Haritalama (风险画像): Avukat “Kırmızı / Sarı / Yeşil” raporu sunar. Örn: “Sözleşme yok: Kırmızı”, “El kitabı prosedür eksik: Sarı”, “Sosyal sigorta tam: Yeşil”.
4. Düzeltme ve Sistem Kurma (整改建制):
   • Yeni şablon sözleşmeler (çift dilli, yerel mahkeme standardında)
   • Performans yönetim sistemi (KPI, uyarı, eğitim, kayıt)
   • Vardiya/ mesai onay başvurusu
   • Sendika/ toplu sözleşme yol haritası
5. Süreklilik (常年法律顾问): Aylık/ yıllık retainer. Yeni işe alımda sözleşme kontrolü, kovma kararından önce hukuki görüş (legal opinion), bülten takibi, yıl sonu uyum denetimi.

Maliyet Örneği (2026 DeYang Pazarı - Yaklaşık):

• Tek seferlik uyum denetimi + rapor: 15.000 - 30.000 CNY
• Yıllık danışmanlık (sınırsız telefon/mail + 20 saat yüz yüze + şablonlar): 50.000 - 100.000 CNY
• Dava/ Tahkim/ Arabuluculuk başına: Ayrı ücret (genellikle 30.000 CNY başlangıç + başarı payı)

Not: Bu rakamlar İstanbul hukuk bürosu ücretlerinin 1/3 - 1/5‘i civarında. Ama “ucuz” demiyorum; “yerel, erişilebilir, Çince düşünüp Türkçe anlatan” diyorum.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

S1: DeYang’de bir işçiyi haklı nedenle (kusur/ performans) kovmak istiyorum. İstanbul’dan “uyarı mektubu” gönderirim, yeterli mi? C1: Hayır, yeterli değil. DeYang mahkemeleri şunları ister:

1. İş Tanımı (职位说明书): İşe alımda imzalanmış, KPI’ları net.
2. Performans Değerlendirme (考核记录): Dönemsel, yazılı, işçinin imzalı (veya “imzalamayı reddetti” tutanağıyla).
3. Eğitim / Düzeltme Fırsatı (培训/调整岗位记录): Madde 40 uyarınca “yetersizse eğitim veya iş değiştirme” kanıtı.
4. Son Karar Bildirimi (解除通知): Sendikaya (varsa) yazılı bildirim (Madde 43). Yol Haritası: Yerel avukatla “kovma paketi” (证据包) hazırlayın önce, sonra işçiyi çağırın. “Önce kov, sonra avukat bul” = %90 kaybedersiniz.

S2: Çift dilli (Türkçe/Çince) sözleşme mahkemede geçerli mi? Hangi dil esas alır? C2: Geçerlidir. Labor Contract Law dil şartı koymaz. Pratikte: Çince metin esas alır (法院以中文版为准). Türkçe metin “anlamaya yardımcı” sayılır. Tavsiye: Çince metni yerel avukat yazsın; Türkçe çevirisi sizin hukuk ekibiniz/çevirmeniniz yapar. “Çince baskın” maddesi (以中文版为准) mutlaka ekleyin.

S3: DeYang’de “Saatlik / Günlük Geçici İşçi” (小时工/临时工) kullanabilir miyim? Sosyal sigorta ödemez miyim? C3: “Geçici işçi” tanımı Çin hukukta Labor Contract Law Madde 28-30‘da çok dar: “Belirli bir iş bitince sona eren”, “Geçici/yardımcı işler için” (örn: 6 ayın altındaki proje). Süreli işçiniz varsa, tam zamanlı işçidir; sosyal sigorta zorunludur. “Esnek istihdam” (灵活用工) platformları (Meituan, Didi modeli) var ama üretim/fabrikada yüksek risklidir. DeYang bürosu “sahte esnek istihdam” (假外包/假灵活用工) denetimini 2024-2025’te artırdı. Yol: Yerel avukat “risk sınıflandırması” yapsın; uygun değilse tam zamanlı yapın.

S4: İşçi “Şirket para kazandırdı, bonus istiyorum” diye dava açtı. Sözleşmede bonus yazmıyor. Ne yapmalıyım? C4: Bonus (绩效奖金/年终奖) sözleşme/el kitabı/ktoplu sözleşme/şirket uygulaması (企业惯例) yazılı değilse, mahkeme genellikle “hak yok” der. AMA: Yıllardır herkesin aldığı, bordroda “bonus” satırıyla ödenen, yönetim onaylı maillerle vaat edilen bonuslar “şirket uygulaması” (惯例) sayılır ve ödenmek zorunda kalabilirsiniz. Kontrol Listesi:

• Sözleşmede “Bonus şirketin tek taraflı kararıdır, hak yaratmaz” maddesi var mı?
• El kitabında bonus ölçütleri, onay akışı yazılı mı?
• Geçen 3 yılda herkese ödendimi, yoksa seçici mi? Yerel avukat “bonus risk analizi” yapar; gerekirse “bonus iadesi/iadeler” için tahkim/uzlaşı stratejisi çizer.

Özet: DeYang’de Ayak Uydurmak İçin 4 Yapı Taşı

DeYang’de fabrika/kantınız varsa, bu dört şeyi yerel bir avukatla birlikte (İstanbul’dan “uzaktan kumanda” yapmayın) kurun:

1. Sözleşme & El Kitabı Sistemi: Mahkeme standardında, çift dilli, “demokratik prosedür"den geçirilmiş.
2. Performans & Kanıt Yönetimi: Her uyarı, eğitim, KPI, imza/tutanağıyla kanıtlanabilir. WeChat/ e-posta “resmi kanıt” değil; “yardımcı kanıt"tır — aslı kağıt/ imza/ parmak izi/ yüz tanıma (kayıtlı sistemde).
3. Sosyal Sigorta & Vergi Uyumu: “Asgari taban” tuzağından çıkın. Gerçek maaşa ödeyin; maliyet artar ama “gizli borç” (contingent liability) ortadan kalkar.
4. Yerel İlişki Ağı: Avukatınız DeYang İHRSS denetçileriyle, Mahkeme hakimleriyle, Sendika yetkilileriyle tanışıksın. “Dava olduğunda hakimle kahve içmek” değil; “Dava olmadan önce büroya gidip ‘biz uyuyoruz, gelin kontrol edin’ demek” gücü.

Son Söz: Lvga.com Ekibinden

Biz Lvga.com’da 2015’ten beri Türk girişimcilerinin Çin’de hukuki yolculuklarına şahit olduk. DeYang, Chongqing, Chengdu, Xi’an — Batı Çin’in sanayi kalpleri — her birinin kendi “yerel kural kitabı” var. Biz size “garanti kazandırırız” demeyiz; hukukta garanti yoktur. Ama şeffaf, yerel, deneyimli bir avukat ağını size bağlarız. Siz “nasıl yaparım?” diye sorduğunuzda, “şöyle yaparsınız, şu riskler var, şu maliyetler olabilir” diyeceğiz.

Sorularınız var mı? E-posta atın: lvga2015@qq.com Veya WeChat’te JingJing‘i ekleyin (WeChat ID: lvga2015) — konuyu orada devam ettirebiliriz. Anında hukuki hizmet vermeyiz, ama samimi ve düz cevap veririz.

Yolunuz açık, riskleriniz yönetilebilir olsun.

📚 Daha Fazla Okuma

(Bu makalede kullanılan resmi kaynaklar Research Context’de yer almadığı için “Daha Fazla Okuma” bölümü atlanmıştır. Güncel DeYang İHRSS bültenleri ve Mahkeme rehber kararları için http://renshe.deyang.gov.cn/ ve http://deyang.chinacourt.org/ adreslerini takip etmenizi öneririz.)

📌 Feragatname

Bu makale yalnızca bilgi amaçlı hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye değildir. Lvga.com bir hukuk bürosu değil, yerel Çin avukatlarıyla sizi birleştirme platformudur. İçerik yapay zeka destekli olarak oluşturulmuştur; kusur veya eski kalma ihtimali vardır. Çin yasaları ve yerel uygulamalar sık değişir, bölgeye göre farklılık gösterir. Kesin kararlar için resmi kaynakları (德阳市人力资源和社会保障局, 德阳市中级人民法院) ve yetkili bir avukatı mutlaka danışın. İçerikle ilgili düzeltme/katkı için lvga2015@qq.com adresine yazabilirsiniz.